Wettelijke verplichtingen

Werken in het landschap brengt risico’s met zich mee. Aandacht voor veilig werken is daarom belangrijk. Graag informeren wij vrijwilligersgroepen over de verplichtingen ten aanzien van Gezond en veilig werken.

Vrijwilligersgroepen moeten kunnen aantonen dat ze aandacht hebben voor de veiligheid van de deelnemers aan de werkdag. Daarnaast is voorkomen natuurlijk altijd beter dan genezen!

Arbobesluit

Vrijwilligers vallen niet direct onder de Arbowet (geen formele werkgever – werknemer relatie).

Echter, bij ernstige risico’s treed artikel 9.5a Arbobesluit (uitwerking van de Arbowet) in werking. Hierin staat dat vrijwilligers beschermd dienen te worden als zij aan gevaren blootstaan.

Ernstige risico’s kunnen in ieder geval optreden bij:

  • Werken met gemotoriseerd gereedschap en machines.
  • Werken met biologische agentia (o.a. eikenprocessierups, teken, berenklauw).
  • Werken met gevaarlijke stoffen.
  • En alles wat je verder als risicovol inschat:
    • Werken op hoogte, met scherp gereedschap, hout op spanning etc.
    • Werken met relatief onervaren, jonge, oude, eigenwijze vrijwilligers.
    • Terreinomstandigheden aan de waterkant/weg.

Aandacht voor gezond & veilig werken is daarom absoluut nodig voor werken in het groen voor alle vrijwilligersgroepen.

Wie is verantwoordelijk

De wettelijke verantwoordelijkheid voor veilige en gezonde werkomstandigheden van vrijwilligers ligt in principe “bij diegene bij wie de vrijwilliger werkzaam is”. Dit is bijvoorbeeld een grote natuurorganisatie, maar kan ook een georganiseerde groep vrijwilligers zijn. In het Arbobesluit worden de zelfstandige vrijwilligers (groepen) of vriendengroepen die vrijwilligerswerk verrichten niet als zodanig benoemd, terwijl dit in het landschapsbeheer wel vaak voorkomt.

Gezagsverhouding en aansturing van de werkzaamheden is daarbij een belangrijke toewijzingsfactor.

Verplichtingen

In het Arbobesluit (artikel 9.5, eerste lid) staat beschreven aan welke verplichtingen moet worden voldaan om op een verantwoorde en veilige manier te werken. Als we dit samenvatten, komen we tot de volgende belangrijkste verplichtingen ten aanzien van vrijwilligerswerk in georganiseerd verband.

  1. Taak Risico Inventarisatie & Evaluatie (Taak RIE) opstellen, met plan van aanpak
    Inventariseer voorafgaand aan elke werkdag welke werkzaamheden de groep gaat doen en welke risico’s hier aan verbonden zijn. SLG heeft een Taak RIE opgesteld die op hoofdlijnen de risico’s vanuit de werkzaamheden, de deelnemers en de terreinomstandigheden inventariseert en aangeeft welke maatregelen genomen kunnen worden om de risico’s in te perken. Zie hier de pagina Taak RIE op onze website. Deze Taak RIE kan een vrijwilligersgroep gebruiken om zelf een risico-inventarisatie te maken voorafgaand aan de werkdag. Ter voorbereiding van een werkdag, adviseren wij een werkdagformulier (Word) in te vullen. Naast de risico-inventarisatie, kan je hier o.a. op invullen wie instructie geeft, toezicht houdt, welke vrijwilliger EHBO/Veldhulpverlening heeft, etc.
  2. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) verzorgen
    Het dragen van de juiste PBM’s is verplicht. Afhankelijk van de werkzaamheden dien je bijvoorbeeld handschoenen, een helm of veiligheidsschoenen te dragen. SLG heeft een PBM schema (pdf) ontwikkeld, waarop staat welke PBM’s verplicht zijn bij de diverse werkzaamheden. Een vrijwilligersgroep dient zelf toezicht te houden op het gebruik van de PBM’s. Spreek elkaar hier indien nodig op aan!
  3. Instructie veilig werken geven
    Bespreek voorafgaand met de groep wie de werkdaginstructie geeft. Je kan er voor kiezen te rouleren zodat iedereen een keer aan de beurt komt. Vanzelfsprekend is die instructie uitgebreider voor een groep kinderen of onervaren helpers dan voor de vaste groep ervaren vrijwilligers. SLG heeft een draaiboek ontwikkeld, waarop voorbereiding, instructie en toezicht van een werkdag zo volledig mogelijk beschreven zijn. Dit kan je gebruiken als handvat bij het geven van de instructie. Zie hier het draaiboek (Word).
  4. Toezicht houden
    De rol van toezichthouder moet voor de werkdag begint belegd zijn. Ook hier kan je kiezen voor roulatie binnen de groep. De toezichthouder moet het overzicht houden. Dit kan betekenen dat hij/zij niet of nauwelijks meewerkt. Taken van een toezichthouder: kijk of iedereen voldoende afstand van elkaar houdt, spreek iemand aan die roekeloos werkt of de verplichte PBM’s niet gebruikt, etc. Meer aandachtspunten van de toezichthouder staan in het eerder vermelde draaiboek van een werkdag.

Aansprakelijkheid

Na een ongewenste situatie, bijvoorbeeld een ongeval met zwaar letsel, zal de aansprakelijkheidstelling uiteindelijk vastgesteld worden.

Dan is het bepalend wie er in de betreffende situatie verantwoordelijk is en welke inspanningen verricht zijn waardoor de ongewenste situatie mogelijk te voorkomen was.

Dit kan de Inspectie SZW (voorheen arbeidsinspectie) doen, of bij een (civiele) rechtszaak een rechter. Je verlaagt de kans op aansprakelijkheidstelling enorm door alles vooraf goed te regelen en vast te leggen. Een ongeluk kan uiteindelijk altijd gebeuren, belangrijk is dat je er alles aan hebt gedaan om het te voorkomen!

Terug naar de overzichtspagina Gezond & Veilig werken

Kijk ook eens op: