Winterswiek: Van slaegel töt doodskiste, alles maken wi’j

Jan Kruisselbrink, timmerman

Op ‘n prachtig pleksken op de grenze van Kotten en ‘t Woold, daor an ‘t Kienvaene, wont Jan Kruisselbrink met ziene vrouwe Annie. Ziene wege ston op boerderi-je De Snieder, maor Jan woddn timmerman, ne keuze waor hee nooit spiet van hef ehad.
Op ne mooien harfstmeddag zitte wi-j samen in de kamer, oet-kiekend ovver de weiden, terwijl Jan vertelt ovver ‘vrogger’, ovver zien wark as timmerman. ’t Was ne tied waorin hee van alles maken, van slaegel töt doodskiste veur de Scholte.’t Wodt ne plezeerigen meddag en de tied vlög umme.

Schriever: Else Klomps (op verzoek geen foto’s)

Nederlandse versie

“Mien vader was boer, maor ik bun timmerman ewodden. Mien opa was ok timmerman en mien vader kon ok wal aardig good timmern; ik denke dat ‘t zo’n betken in de familie zit. En ik hadde gin zin umme boer te wodden. As klein jungsken, al van veur de laegere schole, was ik altied met hamer en knieptange bezig. En at mien vader argens spiekers had liggen, dan was ik an’t timmern. Ik wol altied al timmerman wodden en dat is ok gebeurd. Ik hebbe eerst de laegere schole edaone, daornao bun’k twee jaor naor de ambachtschole ewest en ton zatten de annemmers hier in de buurte arg verlaegen umme volk. Zo kwam ik bi-j Wiggers in ’t Woold terechte, daor he’k ‘t timmern echt good elaerd. Nao dee twee jaor technische schole bun’k nog ‘n paar jaor naor de aovendschole ewest, daornao most ik in dienst, en daornao heb ik ‘annemmer BU’ edaone, dat was hard warken. Maor ‘t is mi-j elukt, al bun’k nooit veur mi-jzelf as annemmer gaon timmern.

Ik heb eigenlijk van alles emaket. Kroewagens, ne kaore veur de peerde, leere, legnöste veur de kippen, hoonderhökke, voorbakken, vensters, ne nöndeure….. Van slaegel töt doodskiste, alles maken wi-j wat maor neudig was.

De eerste kaere op karwei veel mi-j nog neet met. Ik kwamme van de technische schole, en daor ha’j allemaole mooi holt, maor op den boer was dat neet. Dan mos i-j zelf eekenholt schaven en dat veel eerste nog neet met. ‘Mo-j maor luk schuun aover ’t stukke’  zaen ze dan, en dan ha-j de balkens mooi glad, of no jao, glad…? Völle van wat i-j in de warkplaatse klaormaken, zoas de deurkes en de varkensslaegels, die nam i-j dan op de nakke met naor de boern hen. A-j dan ‘n paar kilometer mosten fietsen, dan genk ‘t nog wal, maor op den duur drukken dat toch wal aardig deur.

Eene van de eerste bouwen waor ik kwamme was bi-j de Vrees in ’t Woold. Ne luifel bovven de veurdeure, met leitjes d’r op. En ni-je götten an ‘t hoes bi-j Hijink in ’t Woold en later kwamme wi’j ok nog in Raotum terechte. I-j heeln ton in dee tied völle dezelfde klanten, ‘t verloop was neet zo groot.
D’r wodden bi-j de Scholte zelf etimmerd, maor ok bi-j de pachtboern. At d’r ‘n hoonderhok bi-j ‘t hoes ezat wodden, dan mos de pachtboer dat zelf doon. Dat deed de Scholte neet.
D’r wodden tondertied weinig boerderi-jen onderhollne. Völle windveern kapot, de daken kapot. Teggenwoordig wodt dat völle baeter bi -j ehollne. Ik denke eigenlek dat de Scholtenboern, ok financieel, daor de middelen neet veur hadden umme de annemmers oet te betaalne. Ze hadden bezittingen genog en ok good wat te aeten, maor ze hadden gin geld.

Ze leten wal hun eigen kiste maken, de Scholtenboern. Dat is natuurlek ok een stukke status, dat gef ok een betjen anzeen. Want noo vraogt de leu nog wal ‘ns: ‘Heb i’j daor ok nog ne kiste veur emaakt?’ De gewone man had ton al ne kiste af fabriek, dat was vake op-elegd, gefineerd spaanplaat, ‘n betken lichter as ‘t ekenholt van de Scholtenboer. De meeste Scholten haddn wal eken um ‘t hoes hen staon, of eken in ‘t bos. En af en too zagen ze daor dan ‘ns wat van umme. Dan genk ‘t naor de zageri-je en daor maken ze d’r planken van, of dikkere planken, of regels, maor messchien dachten ze d’r ok wal aover, dat daor op den doer nog ne kiste van mos kommen. De meeste Scholtenboern hadden ‘t ekenholt liggen.
De kiste maken dede wi-j altied met twee man. Dan ko’j dat net in enen dag klaor kriegen. Eerste naor den Scholtenboer hen,  den had dan eken planken in de schure of op zolder liggen, en daor zocht i-j de mooisten oet. A-j d’r dan genog hadden, dan geng i-j d’r met naor de warkplaatse. En dan ovvernaern wi-j eerste met ‘n paar man en dan wodden de kiste emaakt. Groten kaerl, kleinen kaerl, breed of… daor wodden een betken raekening met ehollne. En dan maken i-j ne mooien doodskiste. Met ‘n dekkel los, wat ze d’r af konnen doon. Of met ‘n ruutken d’r bovvenin. Dan ha’j ‘n ruutken d’r in en dee roete wodden d’r dan oet- ehaald en dan wodden ‘t dekseltjen, dat d’r oet-ezaagd was, d’r weer in-elegd en vaste-schroefd. Maor i-j konnen de kiste ’s aovens nog neet wegbrengen, want i-j mosten um ok nog lakken en ‘t duurn zeker ne nacht veurdat ‘t ‘n betken dreuge was. Dus hoo sneller de kiste klaor was, hoo baeter. Dan had e ok nog tied van dreugen.
De timmerman drei-jen oetendelekke ok de kiste dichte, hee had d’r beheer ovver. En ‘t liek daorin leggen, dat deed de timmerman ok. De eerste keere is dat wal wonderlek; alles is dan stief, jao, dat is dan wal ‘n hele ervaring.

Ik hebbe ok nog wal ‘ns gebintwark emaket, echt olderwets gebintwark wa’j met ne stokbore
draei-jen. Precies naost mekare gaetkes maken, en dan met ne beitel veerkant oetslaon. En dan an ne anderen balke ne penne schaven, dee passen d’r weer precies in. Dan zat i-j daor op konte op de balken en dan gaetre hakken en pennen zagen, pennen maken, toogpinnen en alles mooi schaven zodat ‘t passen. D’r zatten heel wat uurn in zo’n gebintwark, maor ‘t was wal mooi wark. D’r kump gin spieker an te passe, alles wodden met holt emaket. Bi-j de spoorn ha’j ok ging spiekers neudig. Spiekers wazzen ok neet goedkoop ton in dee tied, in verholding. Dat was smidswark, handwark. Daor geet ok tied in zitten.

Wi-j hadden ok, denke ik, net zo völle wark van de gewone boer as van de Scholten. En ‘t maken mi-j ok neet zo völle oet waor ik warken. Ik heb ok eigenlek nooit ruzie ehad of zo. I-j kwammen wal’ns wat teggen, waor i-j dan ne aovend ovver nao mossen denken, van ‘hoo losse wi-j dat noo op’.  Maor ik hebbe nooit probleme ehad. ‘n Betken ovverleggen en ok de plezeerige kante bekieken. ‘t Is altied goed verlopen, gelukkig wal! Gemeudelek, jao, gemeudelek, dat was’t.

Nae, ik zegge neet dat ‘t vrogger baeter was as noo. Meer handwark, meer lichamelek wark, en ok de klere… Vrogger ston i’j dan ok wal ‘ns in de raegen te warken, maor dan ha’j ‘n old colbertjäsken an, dat nat wodden, en dan trok i-j nao de meddag ‘n ander jäsken an. Noo trek i-j d’r gauw een plastic jas ovverhen. Dan wark i-j nog neet met plezeer in de raegen, maor i-j blieft toch dreuger. An de andere kante, vrogger konne wi’j wal ‘ns schippern en zeggen:  ‘noo doo wi’j binnen in dat hoes wark’ of ok wal:  ‘wi-j gaot naor de warkplaatse en daor make wi’j wa’w neudig hebt’. Maor a-j noo ne groten bouw hebt, dan kan dat neet meer. I-j könt ‘t neet meer zo indelen, zo a’j dat ton deen. ‘t Was ne helen andern tied, heel anders. ‘t Gereedschap ok: ne handzage, ne schave, ne winkelhaok, ‘n paar beitels, hamer en knieptange. I-j konnen haoste alles in de fietstasse metnemmen. Ne handcirkel was d’r neet, schaafmachientjes wazzen d’r neet. Wi’j deden alles met de hande.

Maor toch, ik hebbe met völle plezeer bi’j Wiggers ewarkt, töt an miene VUT, precies 45 jaor lang.”

Kijk ook eens op: