Leven met Water: “Ja, hier heeft dat kanalenstelsel, om die zalm in beweging te krijgen, gelopen.”

Harry Buurman (geb. 1946)

Voor Harry Buurman, geboren in 1946 op Overhagen in Velp, was Biljoen nooit ver weg. Hij woonde en werkte er zijn hele leven. Zijn kantoor en zijn hoveniersbedrijf Biljoen Groen liggen aan de rand van het landgoed. Zijn woning ligt aan de IJsseldijk, die sinds 1999 Biljoen wordt genoemd. (Die dijk heette eerst de Lathumse Veerweg.) Het perceel kocht Harry van dhr. Lüps, de voormalige eigenaar van kasteel Biljoen. In de woning bevond zich in de negentiende eeuw een zalmkwekerij en in de twintigste eeuw een boerderij. Tussen zijn huis en de dijk stroomt zuiver bronwater uit de Rozendaalse en de Beekhuizense beek.

Verhaal Herma Ter Mul/Marianne Poorthuis, beeld Jan van de Lagemaat.

“Toen de snelweg er nog niet was, reden hier over de dijk – toen nog de Lathumse Veerdijk – de steenwagens van de steenfabriek af en aan. Dat was best gevaarlijk. Als we vanaf Overhagen naar de boerderij op Biljoen gingen om te spelen of om eieren te halen moesten we heel goed oppassen. Dan namen we een klein paadje en liepen langs een rooster. Eind jaren zeventig woonde hiernaast op de boerderij de familie Breunissen, Henk en Kees. De familie Breunissen kwam altijd bij ons water halen, omdat hun pomp alleen maar roestwater gaf. Wij waren niet aangesloten op water en gas, maar hadden wel elektriciteit (dus licht) en een waterpomp. Als kind speelde ik regelmatig met de broers op de boerderij, maar toen wist ik nog niet dat daar ooit een zalmkwekerij was.

Voormalige zalmkwekerij ‘De Vischkom’ op Biljoen te Velp

Pas later, in 1980, toen ik het pand gekocht had en ging verbouwen kwamen er tot mijn verbazing een heel kanalenstelsel en vele kweekbakken voor vis aan het licht. Op het zoldertje vond ik de oude stenen leeuw, die ooit op het dak had gestaan, terug. Hij is gerestaureerd en staat nu in de tuin. Zeker tien jaar heeft het mij gekost om het pand te verbouwen. Het was een bouwval; in deze ruimte stonden eind jaren zeventig nog koeien.

De oude stenen leeuw die ooit op het dak heeft gestaan.

U wilt niet weten in welke slechte staat het gebouw was en hoe vies. We hebben de hogedrukspuit erop gezet en er zijn zeker 20.000 stenen opnieuw ingemetseld. We werkten er alleen ’s winters aan, in de verloren uurtjes, want ’s zomers waren we buiten aan het werk. Die kanalen en visbakken, die onder een betonnen vloer zaten, hebben we hersteld. Mijn vrouw wilde er een zwembad van maken, maar dat bleek onhaalbaar te zijn: veel te kostbaar. Ik heb toen tegen haar gezegd dat ik haar een abonnement op het zwembad De Dumpel cadeau zou geven. Als je het weet, kun je nog wel details van de vroegere zalmkwekerij herkennen. Kijk, hier bij dit gewelf heeft zo’n kanaal gezeten. We hebben er een schot voor gezet; ook de kweekbakken zijn weer afgedekt met betonplaten. In het veld waren de kanalen al gesloopt.

Hier voor het huis bij de dam kun je die tunnels en sleuven nog zien; als je hier het terrein op rijdt vanaf de weg kom je erlangs. Als de schuif in die gleuven open staat, komt er vanzelf vers beekwater in het kanalensysteem en de kweekbakken. Als vroeger de Beekhuizense beek afgesloten werd, kon de vis via de andere kant vrijuit naar de IJssel zwemmen.
Vorig jaar heeft Geldersch Landschap en Kasteelen de beek opgeschoond en alle waterwerken hersteld; een van die tunnels was al aan het verzakken. Die gewelven lopen helemaal door, onder de ruimte waar we nu zitten, tot aan de vissenbakken; net als op de tekening. Het kanalenstelsel heeft ook helemaal door het buitenterrein gelopen. Het was allemaal bedoeld om de zalm in beweging te houden. Ik heb vorig jaar foto’s gemaakt van de gewelven, toen de beek was drooggelegd. Je kon, als je dat gewild had, er helemaal doorheen lopen tot onder het huis. Nu niet meer, nu stroomt er weer water door de gangen.

Harry Buurman: “Als de sluis hier open staat komt er vanzelf water in het kanalensysteem en de kweekbakken”

Zolang als ik hier woon, houd ik de beek in de gaten. Ik haal bij het rooster vaak blad weg, zodat het water van de overstort via een buis in de beek langs ons huis kan stromen. Ik weet niet hoe het komt maar het waterpeil is wel veranderd. Er zijn plekken waar het water over de rand van de beek stroomt en er zijn plekken waar het waterpeil juist erg laag is geworden.
We hebben wel een schoonplicht, maar hier is de Beekhuizense beek een A-watergang. Dat betekent dat het Waterschap Rijn en IJssel dit stuk beek zelf onderhoudt. Het zou mooi zijn als de vijvers nog eens uitgebaggerd werden. In het verleden moest, bij het uitbaggeren van de grote vijver bij Overhagen de mijnenopruimingsdienst eraan te pas komen, want toen waren er bommen en ander oorlogstuig gevonden. Mijn vader had een hoop van dat spul in de gracht gegooid na de oorlog, omdat de Duitsers alles onder de brug hadden laten liggen. Mijn moeder zei altijd: ‘Jongens, kom niet bij die vijvers.’ Nu liggen de vijvers weer vol met een meter slib. Het waterschap wil ze in de toekomst wel graag opgeschoond hebben. Dan gaan ze met een bootje de vijver in en halen een hoop slib weg, maar ja: het kost wel wat en het moet bijgehouden worden. Een onderzoeksbureau heeft onlangs watermonsters genomen en de water- en slibkwaliteit gemeten.”

“Er blijft voor ons continuïteit op Biljoen. Mijn opvolger gaat nu Overhagen pachten van Geldersch Landschap en Kasteelen en hij zal er een tiental historische modeltuinen aanleggen. Het gebied wordt opengesteld voor geïnteresseerden. In het gebouw komt een bureau voor tuin- en landschapsarchitectuur gericht op het ontwerpen van Historische Tuinen. Zo kan ook dat gebied verder ontwikkeld en geëxploiteerd worden.“

 

 

 

Kijk ook eens op: