Boerenerven: ‘Spölgoed was d’r vrogger wel wat, moar niet zovulle.’

Anne Pardijs-Wuestenenk (geb.1930)

De bewoners door de eeuwen heen hadden wel veel gemeen, ze waren geheel zelfvoorzienend. Het voedsel verbouwden ze op eigen grond en ze jaagden op wild voor het nodige stukje vlees. Later hielden ze zelf koeien, varkens en kippen. Het was hard werken van vroeg tot laat. Melken…, tractor rijden…, wassen… het leven op het platteland was ook voor de kinderen hard werken, maar ook mooi en spannend.

Auteur Ans Weevers, beeldmateriaal: Peter van Dinther en Ans Weevers.

Dit verhaal in het Nederlands.

‘Mien olders bunt getrouwd in 1929. Ik bun geboren in 1930 op de boerderi’j ’t Wuestenenk op ’t Wuestenenk, altied ‘ewest. Wat dwaalt dan af en zegt zo en zo, moar ’t is Wuestenenk op ’t Wuestenenk van geslacht tot geslacht ging dat. Thuus gingen ze trouwen op ’t Wuestenenk en d’r was nog ’n opa,  twee ooms waar’n d’r nog en ’n tante en d’r waar’n nog zovulle zusters, die waar’n noar ’t kasteel ‘egoan um in de köken van alles te doen. Eerst was dat dan ’s margens tegen half 6 mossen ze ’t bedde uut, melken en de varkens voeren en kippen en nog wat jongvee. He had nog 2 stieren op deale stoan, veur de vereniging en veur umzelf en dat mos allemoal wat hebben en kippen en eieren uuthaal’n. Dan was dat allemoal gebeurd en he had een meid en een knecht, nee een meid nog niet, de ene zuster van mien vader die was d’r nog, die hielp dan ok mee. Dan was melken af en dan mossen de bussen noar de weg. Dan melkgerei afwassen met warm water, dat mos eerst warm ‘emaakt wodden op een kachel. Doarna etten, brood of pannekoeken of wet ik allemoal wat. Dan gingen ze weer van alles doen. De meid zei’en ze, dienstbode is ’t dan hè, die ging dan helpen in ’t veurhuus, van alles afwassen en verschonen en schoonmaken. Tegen 10 uur kwamm’n ze allemoal koffie drinken. Eén kopje mocht d’r suuker in en ’t tweede kopje niks. Later gingen ze de tuin in, dan hadd’n ze ’n moestuin, mos alles verzorgd wodden en in’emaakt zoas bonen en snijbonen. Sla, spinazie, koolsoorten en wortel hoeven wi’j niet in te maken. Bloemen mossen ok verzorgd wodden en een keer heg knippen. Dat slachten vond ik heel vervelend, niks ging d’r weg, mos in’emaakt wodden. Worst maken, dan hingen ze dat boaven in de zolder. Dat mos op’ehangen um te dreugen, wat stokken ze ok wel in ’t zolt. Moar broajen en dan in de wekflesse niet, dat deejen ze niet zovulle as van ’n rund. Een hele boel vlees mos ik dan broajen in ’n fernuuspot, dat dee’j ik dan ok. Dat ging dan in wekflessen. Later kwam de diepvries, toen was ik ’t huus al uut. Toen werd alles wel heel anders, alles was voortvarend.

En dan wassen, onderhands hè. Eerst deed moeder, as ’t achter in de week was, had ze ’n grote ton, deed ze water in, doar mos ’t dan ’n paar dagen in stoan. Dan ging ’t noar de schure toe,  heb ik later ok vulle ‘edoan. Dan mos de fernuuspot an’emaakt wodden, met zukke bossen deej’n ze dat, in de fernuuspot onderin en dan stokken ze dat an en dan mos de was boavenin koken. Dan mos ’t op de bleek, dat wet ik nog, en dan weer afspuulen met gewoon water en dan met blauwsel d’r in en dan ophangen. Dat blauwsel maken ’t witgoed helderder.  Moar dat heb ik niet ‘ehoeven, want ik was later, dat mos allemoal de dienstmeid doen. Tegen 12 uur dan was ’t etten kloar en dan gingen ze etten en opa, die ging dan wat rusten. Doar was ik te klein veur, ik wis wel, as ik viel dan bleef ik liggen schreeuwen. Ik kan mien nog veurstell’n da’k doar lag te schreeuwen en dan kwam mien opa, den kwam mien opbeur’n. Toen zei mien vader: ‘dat mo’j niet doen, ze kan best allene op stoan’. En dan deed e dat toch weer, ik was 4-5 joar denk ik.  ’s Middags ging de knecht op ’t land, mos van alles gebeur’n, in de herfst eerst de rogge zaaien, dat was veur de winter, winterrogge. Knollen zaaien, knollen plukken, en mangels, dat is suukerbiet’n, die mossen dan opgeplukt en in’ekuuld wodden veur de winter. Dan hadd’n de beeste mangels, brokken of wet ik wat deed’n ze d’r oaverhen. As dan ’s oavunds as ’t etten op was, alles weer gemolken was en alles was weer gevoerd. Dan mos d’r afgemest wodden, dat deed’n ze achter de koeien hen, doar  was zo’n greppe, d’r was ok ’n afvoer veur de urine moar dat had mien vader zo gemaakt met een grote greepe, met buut’n ’t peerd, den mos dan op en neer, dat d’r uut trekk’n, dan hoeven ze dat niet met de greepe te doen. Handig, joa, he was goed bi’j, loa’w dat zo moar zegg’n, dat deed niemand zo.  De varkens afmesten, dat deed’n ze geleuf ik wel met de greepe en dan zetten ze ’n karre d’r achter, en dan mos dat noar ’t land ‘ebracht wodden. De knecht mos dat later uutstreujen, veur de bemesting was dat. Later kwamm’n de meststreujers, dat was noa de oorlog. ’s Aovunds met de koffie, wat spelletjes doon of zo bi’j mekare zitt’n of de radio was d’r dan ok al, dat hadd’n ze ok. Dat waar’n wel leuke dingetjes, wi’j as kinder mossen eerder noar bedde toe.

De beddestee,  dat was doar wel, moar dat hef mien vader d’r zelf uut’ehaald, he wol de beddestee doar niet hebb’n dat is gewoon ’n kamer ‘ewodden met ’n hangkaste. En een paar andere kamers, wel gewoon met bedden. Die wedden dan ok verschoond. Twee keer in ’t joar mos dat stroo, in plaats van matrassen, dat mos dan op’eschud wodden en schoon stroo en later werd dat platter, en de hele winter of de hele zommer met doen. Doar zat wel een bedde boavenop.  Dat stroo lei d’r los onder op planken, van de grond af, da’j d’r onder konnen schoonmaken, ledikanten, zo’n hoogte is dat dan vaak.  Ongedierte zat d’r niet in, dat was wel allemoal zo noa’ekeken. Later kwamm’n d’r andere matrassen, geen stroomatrassen.

Toen was d’r geen kleuterschoole, ik bun met 7 joar pas noar schoole goan. De schoole mossen wi’j altied lopend noar toe. Toen ik 12 joar was zeg mien vader:  ‘i’j mot moar van die schoole af goan, i’j leart doar helemoal niks’. Dat was ok zo, wat die gingen deur tot 14 of zoiets. Toen bun ik d’r af’egaon. Ik bun noar Zutphen ‘ewes ’n paar joar, moar die oorlog werd zo slim, toen hef dat ’n heel tiedjen stil ‘eleagen, was d’r geen schoole. In Zutphen wel veur wat mensen moar niet de ULO, MULO, altied werd d’r gebombardeerd. Noa de oorlog ging ’t wel verder, ik mog wel weer terug komm’n. Moar toen zei mien vader ‘noe mo’j moar ’s ’n vak goan lear’n’. En i’j ging’n luuster’n, dat dee’j, toen was ik zeker 14, 15 toen bun ik noar de vakschoole ‘ewes in Zutphen.  Allemoal meisjes, joa die school steet d’r nog, kort bi’j de Walburgkerke in de buurte. Noa de oorlog is doar wel bi’j an’ebouwd moar is nog wel ’n school veur verzorging of zoiets. ’n Joar of 3, doar heb ik wel ’n diploma van gehad. Allemoal dingen lear’n, dat heb ik wel onder de knie wat handwerken betreft, of wat maak’n en dat doe ik nog. At de kleinkinder komt: ‘even naar oma, die weet dat wel’. Noe gebeurt dat zo niet hè, doar komt ze wel iets op terugge, zelf breien of naaien, umdat alles zo duur is. Dat kunt mien kleinkinder wel joa, mien kinder ok wel.

Van die schoole af, toen kwam ik thuus, de dienstbode ging weg en de knecht was weg, mien breur was ok zo ver. Toen mos ik melken enzo. Zeg mien vader tegen mien: ‘as i’j al die koeien kunt melken’, ik wol graag ’n horloge hebben, egaal moar zeuren, ‘as i’j goed melken kunt, al die koeien uutmelken, dan mag i’j ’n horloge hebben’. Dat konne tegen mien wel zeggen, dat deed ik ok, ik had ’t al gauw onder de knie, dat ik ze goed uut kon melken. Die tied waar’n dat d’r 15, dat vonden ze toen al vulle. Ik had nog ’n breur, den is overleej’n met 12 joar, doar hebt ze natuurluk gruweluk an ‘eleejen, dat weet ik. Ik mos dan helpen, he was dan ziek, had ’n hartprobleem, doar werd niks an ‘edoan, dat kon niet, toen die tied. He ging altied met Gerard, dat was familie. Dat deed he op de lagere schoole, dan zei he: ‘ik heb toch helemoal geen zinne noar schoole te goan’. ‘Oh nee’, zeg Gerard ‘ik goa ok niet noar schoole’. En dan ging e niet, he deed ’t niet. En mien vader wegbrengen, dat vond ik altied zo mooi. Netjes achter de fietse neerzetten, was he op de spölplaats, mien vader weg, meteen binnendeur ’t zandpad, he was nog eerder thuus dan mien vader. Spölgoed was d’r vrogger wel wat, moar niet zovulle. Wi’j hadd’n dan wel ’n wiel van ’n fietse, da’j dat op de bene konn’n holl’n met ’n touwtje, en ballen en touwtje springen, of hinkelen, die olderwetse spelletjes. Ruumte zat, moar i’j deej’n dan ok wel dingen wat niet mog, doar zeien ze ok niks van.

’s Moandagsmorgens mos ik dan wassen, de hele dag in dat washok. Alles opruumen en ’s zoaterdags mos alles ‘epoetst wodden, de klompen mossen ‘eschuurd wodden en buuten ‘eharkt en schoffelen en zo, dat deed ik dan allemoalle. Ik was volop in touw. De oorlog was dan af, toen werd dat allemoal anders. D’r mos ’n trekker kommen, 2 pearde mossen dan zo geleideluk an weg. Trekker ri’jen, dat heb ik allemoal wel ‘edoan.

Die oorlogsjoaren, i’j moggen ’s oavunds na 8 uur niet op de weg, alles mos donker, zwart papier voor de ramen, geen streepje licht mog d’r noar buut’n, wi’j woon’n vlak bi’j ’t dorp. Dan hadd’n ze wel ’s onderduukers en dan was d’r razzia en kwamm’n ze waarschuwen, wat jongens uut de buurte, en dan gingen ze ’t bos in, doar hadd’n ze ’n klein hokje stoan, hadden ze nooit ontdekt. Dat was zeker geveurluk. Dat bruggetje hebt de Duutsers weg’ehaald en hebt ze ’n endje verder in ’t bos ‘eslept. Noa de oorlog mien breur, en mien andere breur leaven toen nog, liep’n beide doar hen, toen heb ze die brugge doar ‘evonn’n. Moar dat was helemoal kapot dus die echte brugge is d’r niet weer ‘ekommen. Dat was ’n holten brugge. Noe lig doar zoiets, heb ze uut Broabant ‘ehaald, een of andere stoalen brugge, moar dat lig niet op de plek zoas ’t toen was.

Zwemmen in de beke moggen wi’j niet, vanuut ’t dorp gingen d’r wel wat hen. Wi’j moggen wel ’s bi’j dat bruggetje kieken dan, ’t Wuestenenks vonder zeggen ze dan, dat zeggen ze nog. Nee, wi’j moggen doar ’t water niet in. Moar dat water was ok niet schoone.  ’t Zwembad was d’r wel, moar dat kostten dan wat, en doar konden ze zo.  Zwemles hadd’n wi’j op schoole niet. Gymnastiek wel, dat was in ’t broodlokaal. Wat lopen en wat oefeningen mossen wi’j doen. Gymnastiekvereniging Sparta bestond al wel, ik bun d’r niet bi’j ‘ewes, moar ’t besteet noe niet meer. I’j bunt dan jong en wilt dan ok tussen de mensen wean. Ik ging vrogger ok wel dansen, was direkt noa de oorlog. De meisjesclub en later noar de ‘Plattelandsvrouwen’, doar bun ik altied bi’j ‘ewes, noe nog. Dat is noe ‘Vrouwen van nu’.  Wi’j doet doar van alles, uutgoan en dan kwam d’r die spreaker of die spreaker, en spelletjes, 1x in de moand is dat. Joa leuk, i’j sprekt andere mensen. Moar noe is ’t allemoal dorpse mensen, van buutenaf geet d’r geen ene hoas meer hen.’

Kijk ook eens op: